Cái rỗng bên trong
Quẻ 61 — Phong Trạch Trung Phu: gió trên mặt hồ, lòng rỗng mà vang.
Một buổi chiều chủ nhật, tôi ngồi ở quán cà phê quen thuộc trong một con hẻm nhỏ ở Sài Gòn. Trước mặt là ly americano đã nguội, cuốn sách mở ra trang chưa đọc được chữ nào. Tôi nhìn ra ngoài, thấy một chiếc chuông gió trên mái hiên nhà bên cạnh — một ống tre rỗng ruột, lơ lửng, thi thoảng gió thổi qua thì nghe thấy một tiếng ngân nhẹ. Nó kêu được là vì nó rỗng.
Tôi ngồi đó và tự hỏi: Nếu mình cũng đang rỗng như vậy — thì đó là điểm yếu hay là điều kiện để mình vang lên?
Phong Trạch Trung Phu là quẻ thứ 61 trong Kinh Dịch. Trên là Gió (Tốn), dưới là Đầm (Đoài). Hình ảnh: gió thổi qua mặt hồ, làm mặt nước gợn sóng. Cả quẻ có hai vạch âm ở giữa, tạo thành một khoảng trống — một cái lòng rỗng mà mọi sự vang động đều từ đó mà ra.
Chữ “Trung Phu” (中孚) có nghĩa là “lòng tin bên trong” — sự chân thật phát ra từ chỗ trống ở trung tâm. Người xưa bảo: đánh một cái chuông, âm thanh không đến từ lớp đồng dày bên ngoài — mà từ khoảng không bên trong. Vì có rỗng nên mới có tiếng ngân.
Lão Tử từng viết — tôi nhớ đại ý — rằng ba mươi nan hoa hợp lại để làm một cái bánh xe, nhưng chính nhờ cái rỗng ở giữa mà bánh xe có ích. Nhào đất làm cái chén, chính nhờ cái rỗng trong lòng chén mà chén mới đựng được nước. Mở cửa làm gian nhà, chính nhờ cái rỗng bên trong mà nhà mới ở được. Cái “có” đem lại lợi ích, nhưng cái “không” mới làm nên công dụng.
Tôi nghĩ đến cuộc sống hiện đại của mình. Chúng ta được dạy phải luôn lấp đầy: lấp đầy thời gian bằng công việc, lấp đầy tâm trí bằng kiến thức, lấp đầy danh thiếp bằng chức danh, lấp đầy bức tường Instagram bằng những bức ảnh đẹp. Cái rỗng là thứ đáng sợ — nó gợi đến sự thiếu thốn, lạc hậu, kém cỏi. Không ai muốn mình trống trải.
Nhưng tôi thấy mình càng lấp đầy, càng ít ngân vang.
Những buổi tối sau một ngày họp hành liên tục, tôi mở điện thoại ra lướt — không phải để tìm gì, chỉ để lấp khoảng im lặng. Lấp bằng thông tin, bằng video ngắn, bằng vài dòng trạng thái của người khác. Đến khi đi ngủ, đầu tôi vẫn còn ù ù như tiếng sóng của một cái hồ chưa bao giờ lặng.
Tôi nhận ra rằng sợ cái rỗng chính là sợ ở với chính mình. Vì ở với mình mới thấy — mình thực ra không biết nhiều như mình tưởng, không vững vàng như mình nghĩ, không có câu trả lời cho hầu hết những câu hỏi lớn. Cái rỗng đó làm người ta khó chịu. Nên ai cũng vội vã lấp nó đi bằng thứ gì đó — công việc, danh hiệu, mối quan hệ, drama, shopping, cờ bạc, rượu.
Nhưng cái chuông được đúc ra là để rỗng. Nếu lấp đầy nó bằng đất sét, nó sẽ không còn là chuông nữa.
Tôi thử nghiệm một điều trong tuần qua. Mỗi tối trước khi ngủ, tôi dành mười phút không làm gì cả. Không điện thoại, không sách, không nhạc. Chỉ ngồi với khoảng rỗng. Những ngày đầu, mười phút đó dài vô cùng — tay tôi cứ muốn mò lấy điện thoại, đầu tôi cứ kéo về một email chưa trả lời hay một chuyện đã xảy ra trong ngày. Nhưng đến ngày thứ năm, có một điều kỳ lạ xảy ra. Chính trong khoảng rỗng đó, tôi nghe thấy một ý nghĩ rõ ràng, không bị xô bồ bởi những suy nghĩ khác. Một thứ tiếng rất nhỏ, rất trong — như tiếng ngân của chiếc chuông gió trên mái hiên.
Tôi không nói rằng thiền định là đáp án cho mọi thứ. Nhưng tôi bắt đầu tin rằng cái rỗng bên trong mình — thứ mà tôi từng sợ hãi — thực ra là thứ duy nhất cho phép tôi lắng nghe điều gì đó thật hơn những tiếng ồn bên ngoài.
Tôi nghĩ đến chiếc chuông gió ngoài mái hiên lúc chiều. Một ống tre, rỗng từ đầu đến cuối — không có gì bên trong để nó “khoe ra”. Vậy mà chỉ cần một cơn gió nhẹ đi qua, nó ngân lên một tiếng trong và thật. Không phải vì nó có gì đặc biệt bên trong. Mà chính vì nó không có gì cả.
Phong Trạch Trung Phu nói rằng lòng chân thật và khả năng kết nối với thế giới chỉ đến khi lòng mình rỗng — khi không còn bị lấp đầy bởi thành kiến, bởi cái tôi, bởi những gì mình muốn chứng tỏ. Cái hồ tĩnh lặng mới phản chiếu được bầu trời. Mặt hồ gợn sóng vì gió thì không thể.
Tôi biết đây không phải điều gì mới. Nhưng có những thứ cần nhắc lại, không phải vì người ta chưa biết — mà vì người ta đã quên.
Hôm nay, hãy thử một điều nhỏ. Khi bạn thấy mình sắp mở điện thoại để lấp một khoảng chờ nào đó — hãy dừng lại năm giây. Nhìn ra ngoài cửa sổ. Ngồi yên với khoảng rỗng. Để gió thổi qua.
Bạn có thể không nghe thấy gì. Hoặc bạn sẽ nghe thấy một thứ gì đó mà mọi tiếng ồn trước giờ không cho phép bạn nghe.
